Άννα Φρανκ, "Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ" (1942-1944)

Διδασκαλία Αυτοτελούς Λογοτεχνικού Κειμένου

ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Περίληψη του έργου: "Το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ"

Το βιβλίο αποτελεί το αυθεντικό ημερολόγιο της Άννας Φρανκ, μιας Γερμανοεβραίας έφηβης που έζησε κρυμμένη για δύο χρόνια στο Άμστερνταμ κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής.

Η ιστορία ξεκινά τον Ιούνιο του 1942, όταν η Άννα λαμβάνει ως δώρο για τα 13α γενέθλιά της ένα ημερολόγιο. Λίγες μέρες αργότερα, καθώς οι διωγμοί των Εβραίων εντείνονται, η οικογένειά της αναγκάζεται να εγκαταλείψει το σπίτι της και να μεταφερθεί στο "Πίσω Σπίτι" (Achterhuis), έναν κρυφό χώρο πάνω από το γραφείο του πατέρα της.

Εκεί, μαζί με ακόμη τέσσερα άτομα, η Άννα ζει σε κατάσταση απόλυτου εγκλεισμού για 25 μήνες. Μέσα από τις σελίδες του ημερολογίου, που απευθύνει στη φανταστική της φίλη Κίττυ, η Άννα καταγράφει:

©      Τον καθημερινό τρόμο της σύλληψης και τις δυσκολίες της συμβίωσης.

©      Τις συγκρούσεις με τη μητέρα της και τους υπόλοιπους ενοίκους.

©      Τη σταδιακή της ωρίμανση, τις ελπίδες, τα όνειρα και την ανάγκη της για αγάπη.

Το ημερολόγιο σταματά απότομα την 1η Αυγούστου 1944, τρεις ημέρες πριν η Γκεστάπο ανακαλύψει την κρυψώνα και συλλάβει τους ενοίκους. Από τους οκτώ κρυπτόμενους, μόνο ο πατέρας της, Όττο Φρανκ, επέζησε από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, ο οποίος και δημοσίευσε το ημερολόγιο εκπληρώνοντας την επιθυμία της Άννας να γίνει συγγραφέας. Το έργο δεν είναι απλώς ένα ιστορικό ντοκουμέντο, αλλά η "κραυγή" ενός κοριτσιού που, αν και στερήθηκε την ελευθερία του, κράτησε την εσωτερική του δύναμη και το χιούμορ του μέχρι το τέλος.

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ

©      Ο εγκλεισμός και η απώλεια της ελευθερίας: Πώς αλλάζει η καθημερινότητα όταν ο ζωτικός χώρος περιορίζεται σε λίγα τετραγωνικά.

©      Η διαμόρφωση της ταυτότητας στην εφηβεία: Η Άννα προσπαθεί να καταλάβει ποια είναι, ενώ γύρω της ο κόσμος καταρρέει.

©      Σχέσεις υπό πίεση: Η σύγκρουση των γενεών (Άννα και Μητέρα) και η δυναμική της ομάδας μέσα στην κρυψώνα.

©      Ιστορική Μνήμη και Ρατσισμός: Το ημερολόγιο ως μαρτυρία κατά του αντισημιτισμού και των διακρίσεων.

©      Η δύναμη της γραφής: Το ημερολόγιο ως "σωσίβιο" και μέσο διαφυγής από τη σκληρή πραγματικότητα.

Η ΑΡΧΗ

ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ

Μια πολύ ενδιαφέρουσα σελίδα με πλούσιο υλικό σχετικά με την ιστορία και το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ είναι: 
Anne Frank House
http://www.annefrank.org/ 

Το σπίτι της Άννα Φράνκ

Ημερολόγιο :  Η συστηματική καταγραφή από έναν άνθρωπο των συναισθημάτων, των σκέψεων και των γεγονότων της προσωπικής ζωής του ή και της δημόσιας ζωής.

 Ο χαρακτήρας τους είναι προσωπικός κι έτσι η γλώσσα του μπορεί να είναι συνθηματική και η γραφή τους υπαινικτική και ελλειπτική.

Χαρακτηριστικό των ημερολογίων είναι 

• ο εξομολογητικός τόνος,

• η υποκειμενική ματιά,

• η αποσπασματικότητα

• η κυριαρχία του α' προσώπου.

• ο ακριβής προσδιορισμός του χρόνου συγγραφής κάθε καταχώρησης.

• ο ελάχιστος χρόνος που μεσολαβεί ανάμεσα στα συμβάντα (χρόνος των γεγονότων) και την καταγραφή τους (χρόνος της αφήγησης)

 

Η Αρχή και η Σημασία του Ημερολογίου

Η Άννα έλαβε το ημερολόγιο ως δώρο για τα 13α γενέθλιά της, τον Ιούνιο του 1942, λίγο πριν η οικογένεια αναγκαστεί να κρυφτεί

Η τεράστια σημασία που είχε για εκείνη αναδεικνύεται από το γεγονός ότι ήταν το πρώτο πράγμα που επέλεξε να πάρει μαζί της όταν εγκατέλειψαν το σπίτι τους για την κρυψώνα

Όπως επισημαίνουν οι πηγές, αυτό το ημερολόγιο έμελλε να γίνει εξαιρετικά πολύτιμο αργότερα

Το Περιεχόμενο της Καταγραφής

Μέσα στο "Hinterhaus", όπου έζησε για περισσότερα από δύο χρόνια, η Άννα χρησιμοποίησε το ημερολόγιο για να αποτυπώσει

Την Καθημερινότητα: Τις λεπτομέρειες της ζωής στη σοφίτα και την προσπάθεια των ενοίκων να διατηρήσουν μια αίσθηση κανονικότητα

Συναισθήματα και Αγωνίες: Τις βαθύτερες σκέψεις της, τους εφιάλτες της και τον συνεχή φόβο μήπως η κρυψώνα ανακαλυφθεί από τις αρχές

Σχέσεις και Συγκρούσεις: Τις εντάσεις που προέκυπταν από τη συμβίωση οκτώ ανθρώπων σε περιορισμένο χώρο, όπως τους καβγάδες με τη μητέρα της και τη δύσκολη σχέση της με τον Φριτζ Πέφερ

Προσωπική Εξέλιξη: Την ανάπτυξη των συναισθημάτων της και τον έρωτά της για τον Πίτερ βαν Πελς, ο οποίος γεννήθηκε κατά το δεύτερο έτος της απομόνωσης

Η Ιστορική Αξία

Η συγγραφή στο ημερολόγιο τερματίστηκε με τη σύλληψη των ενοίκων στις 4 Αυγούστου 1944

Παρά την τραγική κατάληξη, το κείμενο διασώθηκε και αναδείχθηκε σε ένα παγκοσμίως γνωστό ιστορικό τεκμήριο, προσφέροντας μια μοναδική προσωπική μαρτυρία για τη ζωή υπό την απειλή του ναζισμού

ΘΕΑΤΡΟ:"Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ"των Α.Χάκετ και Φ.Γκούτριτζ

Άντον Τσέχωφ, "Ένας αριθμός"

 Μια ενδιαφέρουσα παρουσίαση για τη ζωή του Τσέχωφ

Τσέχωφ, ένας αριθμός from Vaspan 

 

 ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Η βιντεοανάγνωση με την κ. Β. Αρβανιταντώνη:

https://youtu.be/lUDv8WRhb2w

 

Xαρακτηριστικά στοιχεία στο έργο του Τσέχωφ είναι:

1. Στα έργα του Τσέχωφ δεν υπάρχει εμφανής δράση. Ο μύθος είναι εξαιρετικά απλός (πρόκειται για σκηνές καθημερινής ζωής χωρίς φανερή αλληλουχία, χωρίς εκρήξεις και εξαιρετικές περιστάσεις).                                 
2. Βάζει σε δεύτερο πλάνο τη δράση, το μύθο και τονίζει τη σημασία των ίδιων των προσώπων. 
3. Η αναζήτηση του νοήματος της ζωής είναι κεντρικό δραματικό θέμα στα έργα του Τσέχωφ. 
4. Ο Τσέχωφ δημιουργεί  αμφίβολες καταστάσεις που είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς αν πρέπει να γελάσει ή να συγκινηθεί, αν ο συγγραφέας σοβαρολογεί, παίζει, ειρωνεύεται ή σατιρίζει.   

 

 

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ

• Η δειλή και παθητική συμπεριφορά της εργαζόμενης, η ψυχολογική πίεση και η εκμετάλλευση της από τον εργοδότη

• Η φάρσα του αφεντικού

• Ο ρόλος της δασκάλας

Στο κείμενο αυτό ο συγγραφέας με απλό και σχετικά αστείο ύφος παρουσιάζει το πρόβλημα της οικονομικής εκμετάλλευσης των ανθρώπων από τους ισχυρούς, κάτι που ήταν πολύ συνηθισμένο στη Ρωσία της εποχής του Τσέχωφ που τα κύρια χαρακτηριστικά ήταν η φτώχεια και η εξαθλίωση.

Αυτό όμως που προβάλλεται ιδιαίτερα έντονα είναι η παθητική στάση της νεαρής δασκάλας , για να τονίσει ότι πολλές φορές οι ίδιοι οι άνθρωποι ευθύνονται για το γεγονός ότι πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης.

 

Μήνυμα Κειμένου:

Ο Τσέχωφ δίνει μήνυμα προς τους ανθρώπους να είναι αγωνιστικοί, δυναμικοί και να διεκδικούν τα δικαιώματα τους αλλιώς θα πέσουν θύματα κάποιων σκληρών και αδίστακτων ανθρώπων. Οι άνθρωπο δεν πρέπει να είναι δουλικοί αλλά να έχουν αξιοπρέπεια, αυτοσεβασμό και αυτοπεποίθηση.

---

ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1η ενότητα "(σελίδα 106) Τις προάλλες φώναξα στο γραφείο μου ... Ευχαριστώ ψιθύρισε (σελίδα 107)": Η ώρα της πληρωμής της δασκάλας.

 
2η ενότητα "(σελίδα 107) Πετάχτηκα ορθός και άρχισα να βηματίζω ... μερικά ευχαριστώ και βγήκε (σελίδα 107)": Η αποκάλυψη της φάρσας.

Γλώσσα: 
Η γλώσσα του κειμένου είναι απλή και κατανοητή. Ο συγγραφές χρησιμοποιεί σύντομες και λιτές φράσεις, παρατακτική σύνδεση και πολλά σημεία στίξεως.
 

Ύφος:
Το διήγημα χαρακτηρίζεται από απλότητα και ουσιαστικά πρόκειται και ένα θεατρικό κείμενο, στο οποίο πρωταγωνιστούν δύο άτομα. 

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ

• Το διήγημα στηρίζεται κυρίως στο διάλογο μέσα από τον οποίο διαγράφονται οι χαρακτήρες των ηρώων, υπάρχει όμως και η περιγραφή (αντιδράσεις και κινήσεις της Ιουλίας).

• Πολύ λίγα είναι τα σημεία στα οποία αφηγείται τα γεγονότα. Έτσι το κείμενο μοιάζει με ένα μικρό μονόπρακτο θεατρικό έργο

• Ωστόσο υπάρχει και η περιγραφή (αντιδράσεις και κινήσεις της Ιουλίας).

ΤΑ  ΠΡΟΣΩΠΑ

Στο απόσπασμα ο πατέρας των παιδιών και εργοδότης της δασκάλας είναι εύπορος και ανήκει στην ανώτερη αστική  τάξη. 

Στην αρχή παρουσιάζεται επιθετικός και προσπαθεί με κάθε τρόπο να εκμεταλλευτεί την υπάλληλο και να κερδοσκοπήσει εις βάρος της. Η στάση του γίνεται όλο και πιο σκληρή όταν αντιλαμβάνεται ότι η δασκάλα δεν αντιδρά. Ωστόσο, στο τέλος του αποσπάσματος αποκαλύπτει την φάρσα και το ύφος του γίνεται διδακτικό: προσπαθεί να καταλάβει τη δασκάλα και να της μάθει ότι πρέπει να διεκδικεί τα δικαιώματά της. Με αυτό τον τρόπο κατορθώνει να αντιστρέψει τα αρχικά αρνητικά συναισθήματα των αναγνωστών προς το πρόσωπό του και να κερδίσει τελικά τη συμπάθειά  τους. Ο αρχικά σκληρόκαρδος εργοδότης μετατρέπεται σε έναν οργανωμένο και ευρηματικό άνθρωπο, ο οποίος έχει προβλέψει τη συμπεριφορά της Ιουλίας. Σκοπός του είναι η αφύπνιση της Ιουλίας, γεγονός που αποδεικνύει ότι τρέφει αισθήματα συμπάθειας προς το πρόσωπό της.

ΙΟΥΛΙΑ

Ο αφηγητής χαρακτηρίζει την Ιουλία «άβουλη» δικαιολογημένα. Η δασκάλα στην αρχή ψελλίζει κάποιες αντιρρήσεις  (σαράντα/ δύο μήνες και πέντε μέρες ), μπροστά όμως στο αυστηρό και κατηγορηματικό ύφος του εργοδότη υποχωρεί και μαζεύεται. Οι προτάσεις μένουν ανολοκλήρωτες (Όχι, δεν έγινε τέτοιο πράγμα….), τα επιχειρήματά της μένουν μετέωρα (Μα εγώ….που δανείστηκα).  Αντί να υπερασπιστεί τον εαυτό της, να παλέψει για το δίκιο της, φτάνει να συμφωνεί με τις άδικες κατηγορίες του άντρα (Καλά…), επειδή θέλει να συντομεύσει το μαρτύριό της.  Ούτε καν εκφράζει τα συναισθήματά της και την δίκαιη αγανάκτησή της. Ο λόγος της είναι ελλειπτικός, η φωνή της χαμηλή σαν ψίθυρος και τρεμουλιαστή σαν μουρμουρητό, πράγμα που  προδίδει το φόβο, τον πανικό  της και της έλλειψη δυναμισμού της.  Ακόμη και η στάση του σώματος (τσαλακώνει νευρικά την άκρη του φουστανιού) την εκθέτει, γιατί αποκαλύπτει την αμηχανία της.

       Οι αντιδράσεις της περιορίζονται στο νευρικό βήχα, τις ανεξέλεγκτες συσπάσεις του προσώπου, στις σταγόνες του ιδρώτα και των δακρύων, το κοκκίνισμα και τη σιωπή. Αυτή τη σιωπή την υπογραμμίζει ο συγγραφέας  : μα δεν είπε λέξη / δεν έβγαλε άχνα. Και για αυτή τη σιωπή την κατηγορεί.  

 

Η Ιουλία είναι κατά το ήμισυ υπεύθυνη για την άδικη και σκληρή μεταχείριση, γιατί θυματοποιεί τον εαυτό της. Δείχνει  απροστάτευτη, παθητική  και ευάλωτη.  Η σιωπή και η υπακοή  την κάνουν εύκολο θύμα για τον καθένα. Δεν πιστεύει ούτε στον εαυτό της, ούτε στο δίκιο της. Κυρίως, δεν συνειδητοποιεί ότι ακόμα και τα κατοχυρωμένα δικαιώματα πρέπει κανείς να τα διεκδικεί με παρρησία και σθένος. Ακόμα και τις συμφωνίες πρέπει να τις κατοχυρώνει με αγώνα. Όταν ο αφηγητής λέει, λοιπόν,  ότι της λείπει η βούληση, εννοεί ότι της λείπει  η αποφασιστικότητα, η μαχητικότητα, το θάρρος.

ΣΤΑΥΡΟΛΕΞΟ

Topalis panagivtis.pdf

Κουιζιζάρουμε με την κ. Κ. Σάιτ

https://quizizz.com/join/quiz/64aea31d36dd1f001d357022/start?studentShare=true

Παράλληλο Κείμενο
 
Μπέρτολτ Μπρεχτ, «Η απόφαση» 

 

Μπέρτολντ Μπρεχτ, «Η απόφαση»

Χρειάζονται πολλά, τον κόσμο για ν' αλλάξεις:
οργή κι επιμονή. Γνώση κ' αγανάκτηση.
Γρήγορη απόφαση, στόχαση βαθιά
ψυχρή υπομονή, κι ατέλειωτη καρτερία.
Κατανόηση της λεπτομέρειας και κατανόηση του συνόλου.
Μονάχα η πραγματικότητα μπορεί να μας μάθει πώς
την πραγματικότητα ν' αλλάξουμε.

Aπό το θεατρικό έργο Η απόφαση (1930)

[πηγή: Μπ. Μπρεχτ, Ποιήματα, μτφρ. Μάριος Πλωρίτης, Θεμέλιο, Αθήνα 1978, σ. 36]