Το να δημιουργείς είναι να σκέφτεσαι πιο έντονα. Ρεβερντί Π.

Παρασκευή, 11 Ιανουαρίου 2013

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

«ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΙΣΤΟΡΙΑ»
(ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΦΙΛΟΛΟΓΟ ΧΡΥΣΑ ΤΣΑΚΩΝΑ)


Ας δούμε τη λέξη : 
μεγέθυνση ή μεγένθυνση ; 
Θα καταλάβουμε αμέσως το σωστό, αν σκεφτούμε τη λέξη μέγεθος > μέγεθ-ος. 
Το σωστό λοιπόν είναι το ουσιαστικό μεγέθυνση που παράγεται από το ρήμα μεγεθ-ύνω. Το ίδιο ισχύει και για τα : 
Διευθύνω > διεύθ-υνση 
Εμβαθύνω > εμβάθ-υνση
Κατευθύνω > κατεύθ-υνση 
Επιβραδύνω > επιβράδ-υνση 
Οξύνω > όξ-υνση 
Διευκολύνω > διευκόλ-υνση 
Ενθαρρύνω > ενθάρρ-υνση 
Επόμενο : 
στιβάδα ή στοιβάδα ; 
Η στοιβάδα δηλώνει τη «στοίβα», δηλ. το σωρό. 
Η στιβάδα σημαίνει «στρώμα ομοειδών πραγμάτων» και χρησιμοποιείται ως επιστημονικός όρος : στιβάδα ηλεκτρονίων 
Και το κλασικό :
Στήλη ή στύλος ; 
Η αρχαία λέξη στήλη ανάγεται στο θέμα σταλ- του ρήματος στέλλω και αναφερόταν σε επιτύμβια ή αναθηματική πλάκα. 
Η αρχαία λέξη στύλος ανάγεται στο θέμα –στα (παρέκταση στυ-) του ρήματος ίστημι και αναφερόταν σε κίονες ναών, στοών ή οικοδομημάτων, δηλαδή κολόνες που στήριζαν στέγη. 
Επομένως, είναι ορθότερο να λέμε «οι στύλοι του Ολυμπίου Διός» και όχι «οι στήλες του Ολυμπίου Διός». 
Ουσιώδης ή ουσιαστικός ; 
Το επίθετο ουσιαστικός σημαίνει ο επί της ουσίας η ουσιαστική διαφορά
Το επίθετο ουσιώδης σημαίνει ο σημαντικός, βαρύνουσας σημασίας ουσιώδης συμβολή
Ζεματώ // ζεματίζω 
Ας πάρουμε το πρώτο ρήμα : ζεματώ. Είναι αμετάβατο. Και ιδού το παράδειγμα : το νερό ζεματάει. 
Το δεύτερο ρήμα, ζεματίζω, είναι μεταβατικό : στο χωριό μου ζεματίζουν τα μακαρόνια με λάδι. 
Σύρος // Σύριος 
Νησί Σύρος > κάτοικοι = Σύριοι
Συρία > κάτοικοι = Σύροι. 
Για να μην μπερδευόμαστε, ωστόσο, αντικαταστήσαμε το επίθετο Σύριος με το Συριανός (συριανό λουκούμι, Συριανοί), ενώ το επίθετο Σύρος αντικαταστάθηκε από το Σύριος (κάτοικος) και το συριακός (συριακή γλώσσα). 
Σεισμογενής – σεισμογόνος
Οι λέξεις διαφέρουν στη σημασία τους. 
Σεισμογενής = αυτός που γίνεται από σεισμούς (σεισμογενή φαινόμενα) 
Σεισμογόνος = αυτός που προκαλεί σεισμούς (σεισμογόνο ρήγμα). 
Άρα : 
όταν θέλουμε να πούμε για μια περιοχή ότι προκαλεί σεισμούς, θα πούμε ότι είναι σεισμογόνος περιοχή.
Αν θέλουμε, αντιθέτως, να πούμε ότι πάσχει από σεισμούς, θα πούμε ότι είναι σεισμόπληκτη ή σεισμοπαθής περιοχή. Ας αποφύγουμε να χαρακτηρίσουμε την περιοχή σεισμογενή.
ΠΗΓΗ: Λεξικό Μπαμπινιώτη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου